میراث علمی و دینی خورشید تابان سامرا
امام علی النقی الهادی (ع)، پیشوای دهم شیعیان، در نیمه ذیحجه سال 212 هجری در اطراف شهر مدینه در محلی به نام «صریا» دیده به جهان گشودند. آن حضرت به القابی همچون «نقی» و «هادی» و «ابوالحسن ثالث» مشهور هستند. امام هادی (ع) به سال 220 هجری، به امامت رسیدند. آن حضرت 13 سال اول امامت خود را در شهر مدینه سپری کردند و ضمن تعلیم معنوی و علمی شیعیان، به امور آّنان رسیدگی می کردند تا این که متوکل (خلیفه وقت) که در دشمنی با ائمه اطهار(ع) مشهور بود؛ به خاطر هراسی که از نفوذ و محبوبیت امام(ع) در جامعه داشت ایشان را از مدینه به سامرا فراخواند. پس از آمدن امام(ع) به سامرا، «متوکل» همچنان امام(ع) را تحت نظر قرار داد. امام هادی(ع) با وجود سختگیری، فعالیت های خود را مطابق اوضاع زمان خویش پیش برد.
از مهمترین فعالیت های آن امام(ع) این بود که سعی بسیار در مبارزه با تحجر و انحراف دینی داشتند. در این مسیر از راه های گوناگون به مردم آگاهی صحیح می دادند. ایشان جایگاه واقعی امامت و مقام علمی امام را در طی سخنان خویش و در مناظرات و پرسش و پاسخ های علمی، آشکار و مشروعیت حکومت بنی عباس را به چالش کشیدند.
یکی دیگر از محورهای فعالیت امام، آماده کردن مردم و شیعیان نسبت به غیبت حضرت مهدی(ع) بود. البته ایشان با نهایت احتیاط و جلوگیری از واکنش های افراطی حکومت، این موضوع را به طور سربسته در ضمن سخنان خویش بیان می کردند. مدت امامت آن امام بزرگوار 33 سال و عمر شریف آن حضرت 41 سال و اندی بود. امام علی النقی(ع) در سال 254 هجری در شهر سامرا به شهادت رسیدند.